Forum       Kontakt       Księga gości       Mapa strony


D R O G O W N I C T W O



W tym dziale prezentowane będą informacje związane z projektowaniem i budową dróg - definicje, pojęcia, terminy, klasyfikacje.
Dział będzie stale rozbudowywany i z czasem, mamy nadzieję, stanie się prawdziwym internetowym podręcznikiem drogowca.



Spis treści:

I. Klasyfikacja dróg

II. Podstawowe definicje drogowe III. Węzły drogowe

IV. Minimalne odległości obiektów budowlanych od dróg publicznych

I. Klasyfikacja dróg
Według przynależności:
- drogi krajowe (zarządza nimi GDDKiA)
- drogi wojewódzkie (zarządza nimi Urząd Marszałkowski poprzez ZDW)
- drogi powiatowe (zarządza nimi starosta przez ZDP)
- drogi gminne (zarząd gminy)
- oprócz tego drogi leśne, zakładowe i prywatne

Według klasy technicznej:
- autostrady A
- ekspresowe (ruchu szybkiego) S
- główne ruchu przyspieszonego GP
- główne G
- zbiorcze Z
- lokalne L
- dojazdowe D

Jakie klasy mają:
drogi krajowe - klasa A, S, GP, wyj. G
drogi wojewódzkie - klasa G, Z, wyj. GP
drogi powiatowe - klasa G, Z, wyj. L
drogi gminne - klasa L, D, wyj. Z




II. Podstawowe definicje drogowe
Autostrada (A) - (ang. motorway, highway) droga przeznaczona do szybkiego przemieszczania się wyłącznie pojazdów samochodowych, nie obsługująca przyległego terenu, charakteryzująca się tym, że:
  • ma co najmniej 2 jednokierunkowe jezdnie trwale rozdzielone pasem dzielącym
  • ma przekrój 2x2, 2x3 lub 2x4 (rzadko)
  • krzyżuje się z innymi drogami i trasami w różnych poziomach
  • wjazdy i wyjazdy są możliwe tylko na węzłach
  • ma pasy awaryjne służące do zatrzymania i postoju pojazdów unieruchomionych z przyczyn technicznych oraz opaskę prowadzącą przy pasie dzielącym
  • jest wyposażona w MOPy przeznaczone wyłącznie dla jej użytkowników
  • jest ogrodzona
  • jest oznakowana znakiem D-9 "autostrada"
Droga ekspresowa (S) - (ang. expressway), także droga szybkiego ruchu, droga przeznaczona do szybkiego przemieszczania się wyłącznie pojazdów samochodowych, nie obsługująca przyległego terenu, charakteryzująca się tym, że:
  • może mieć dwie nie mniej niż dwupasowe, jednokierunkowe (2x2, 2x3), trwale rozdzielone pasem dzielącym jezdnie lub jedną jezdnię dwukierunkową (1x2)
  • krzyżuje się z innymi drogami i trasami w różnych poziomach, ale może też mieć skrzyżowania w jednym poziomie (dotyczy dróg niższych klas - GP, G, Z)
  • wjazdy i wyjazdy są możliwe tylko na węzłach lub skrzyżowaniach
  • ma pasy awaryjne służące do zatrzymania i postoju pojazdów unieruchomionych z przyczyn technicznych, wyjątkowo dopuszcza się zatoki awaryjnego postoju
  • jest wyposażona w MOPy przeznaczone wyłącznie dla jej użytkowników
  • jest oznakowana znakiem D-7 "droga ekspresowa"

Różnice pomiędzy autostradą A, a drogą ekspresową S:

A S
Szerokość pasów ruchu 3,75 m (3,50 m w terenie zabudowanym) 3,50 m (3,50 m na drodze jednojezdniowej o Vp=100 km/h)
prędkość projektowa 120 km/h, 100 km/h (80 km/h w terenie zurbanizowanym) 120 km/h, 100 km/h, (80 km/h, 70 km/h, 60 km/h w terenie zabudowanym)
maksymalna długość odcinka prostego 1500 m do 2000 m 1000 m do 2000 m
pochylenia podłużne do 4% do 8%
komunikacja miejska zakaz ruchu ruch dozwolony, wydzielone zatoki
skrzyżowania i węzły tylko węzły dopuszcza się skrzyżowania z drogami niższych klas (także ronda na końcu drogi ekspresowej)
odległości między węzłami powyżej 15 km
(powyżej 5 km w granicach lub sąsiedztwie dużego miasta, wyjątkowo powyżej 3 km)
powyżej 5 km
(powyżej 3,5 km w granicach lub sąsiedztwie dużego miasta, wyjątkowo jak dla GP - powyżej 1,5 km)
ogrodzenie tak nie
Poza tym: różne są wartości graniczne promieni łuków poziomych i pionowych oraz różne szerokości poboczy, pasów dzielących i pasów awaryjnych

Definicje prędkości

Prędkość projektowa Vp

Parametr techniczno - ekonomiczny, któremu są przyporządkowane graniczne wartości elementów drogi, proporcje między nimi oraz zakres wyposażenia drogi; prędkość Vp nie jest bezpośrednio związana z Vdop (prędkością dopuszczalną); Vp zależy od klasy drogi i od ukształtowania terenu i/lub jego zagospodarowania.
Prędkość Vp na etapie projektowania przyjmuje się umownie dla ustalenia minimalnych względnie maksymalnych dopuszczalnych wartości geometrycznych dróg; zapewnia ona bezpieczną jazdę pojedynczemu pojazdowi w realnych warunkach ruchu z wyjątkiem gołoledzi; ma aspekt gospodarczy i wywodzi się z przewidywanej funkcji drogi w układzie sieci drogowej z zapewnieniem żądanej jakości przebiegu ruchu.

Prędkość miarodajna Vm

Jest równa kwantylowi prędkości rzeczywistych V85 samochodów osobowych w ruchu swobodnym na czystej i mokrej nawierzchni, wyznacza się ją przy pomocy algorytmu i wykresów, musi spełniać poniższe warunki:
Vm = Vp + 10 [km/h] dla Vp > 100 [km/h]
Vm = Vp + 20 [km/h] dla Vp =< 80 [km/h]

Kwantyl prędkości V85

Prędkość w ruchu swobodnym, której na suchej nawierzchni nie przekracza 85% jadących wszystkich pojazdów (samochodów osobowych) bez utrudnień ze strony innych użytkowników.

Prędkość dopuszczalna Vdop

Największa dopuszczalna prędkość, z którą pojazdy mogą się poruszać.

Oprócz tego w drogownictwie występują:
prędkość chwilowa Vt, prędkość jazdy Vj, prędkość komunikacyjna Vk (określa sprawność sieci drogowej), prędkość operacyjna, prędkość środowiskowa, prędkość średnia (przyjmuje się V50), prędkość minimalna Vmin (przy zatorach), prędkość w ruchu swobodnym wyjściowa Vswo, prędkość w ruchu swobodnym rzeczywista Vswr, kwantyl prędkości V50 (mediana prędkości), kwantyl prędkości V15

Definicje związane z drogami

  • Droga - liniowa budowla, łącząca określone miejsca w terenie, przeznaczona do ruchu i awaryjnego postoju pojazdów samochodowych
  • Ulica - droga na terenie zabudowy lub przeznaczonym do zabudowy zgodnie z przepisami o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, w której ciągu może być zlokalizowane torowisko tramwajowe
  • Droga ekspresowa - droga przeznaczona wyłącznie do ruchu pojazdów samochodowych:
    a) wyposażona w jedną lub dwie jezdnie,
    b) posiadająca wielopoziomowe skrzyżowania z przecinającymi ją innymi drogami transportu lądowego i wodnego, z dopuszczeniem wyjątkowo jednopoziomowych skrzyżowań z drogami publicznymi,
    c) wyposażona w urządzenia obsługi podróżnych, pojazdów i przesyłek, przeznaczone wyłącznie dla użytkowników drogi
  • Autostrada - droga przeznaczona wyłącznie do ruchu pojazdów samochodowych:
    a) wyposażona przynajmniej w dwie trwale rozdzielone jednokierunkowe jezdnie,
    b) posiadająca wielopoziomowe skrzyżowania ze wszystkimi przecinającymi ją drogami transportu lądowego i wodnego,
    c) wyposażona w urządzenia obsługi podróżnych, pojazdów i przesyłek, przeznaczone wyłącznie dla użytkowników autostrady
  • Pas drogowy - wydzielony liniami rozgraniczającymi teren przeznaczony do umieszczenia w nim drogi, urządzeń związanych z obsługą i ochroną drogi, obsługą ruchu i ochrony środowiska, a także zawierający rezerwę terenu pod przyszłą rozbudowę drogi, minimalna odległość granicy pasa drogowego od przeciwskarpy rowu wynosi 0,75 m (drogi klasy GP, G, Z, L, D) i 2 m (drogi klasy A, S)
  • Linie rozgraniczające drogę - granice terenów przeznaczonych na pas drogowy lub pasy drogowe wynikające z decyzji o realizacji inwestycji drogowej; w liniach rozgraniczających drogi mogą znajdować się również urządzenia infrastruktury technicznej nie związane z funkcją komunikacyjną drogi,
  • Dostępność do drogi - cecha charakteryzująca zakres i częstość połączeń tej drogi z innymi drogami oraz zakres obsługi bezpośredniego otoczenia
  • Jezdnia - część korony drogi, przeznaczona do ruchu pojazdów samochodowych
  • Pobocze - część korony drogi przyległa do jezdni, składająca się z pasa awaryjnego o nośności wystarczającej do postoju i ruchu pojazdów oraz gruntowego pobocza; wyjątkowo pas awaryjny może być zastąpiony opaską i zatokami awaryjnego postoju; na gruntowym poboczu umieszcza się znaki drogowe i urządzenia zabezpieczenia ruchu
  • Pas awaryjny - część pobocza służąca do zatrzymywania się i postoju pojazdów unieruchomionych z przyczyn technicznych
  • Pas dzielący - część korony drogi stanowiąca fizyczne rozdzielenie jezdni przeznaczonych dla przeciwnych kierunków ruchu (pas dzielący środkowy) lub różnych funkcjach (pas dzielący boczny)
  • Korona drogi - część drogi obejmująca jezdnię (jezdnie), opaski, pas dzielący i pobocza, a w miarę potrzeb również inne elementy, jak np.: boczne pasy dzielące, zatoki autobusowe przy drogach klasy S
  • Niweleta drogi - linia łącząca poszczególne punkty wysokości robót ziemnych oraz wysokości nawierzchni zawarta na przekroju podłużnym drogi.
  • Droga zbiorcza - element drogi o ograniczonej dostępności lub samodzielna droga publiczna przeznaczona do bezpośredniej obsługi przyległego terenu
  • Skrzyżowanie - przecięcie lub połączenie dróg w jednym poziomie umozliwiające pełny lub częściowy wybór kierunku jazdy
    skrzyżowanie dróg publicznych:
    a) jednopoziomowe - przecięcie się lub połączenie dróg publicznych na jednym poziomie,
    b) wielopoziomowe - krzyżowanie się lub połączenie dróg publicznych na różnych poziomach, zapewniające pełną lub częściową możliwość wyboru kierunku jazdy (węzeł drogowy) lub krzyżowanie się dróg na różnych poziomach, uniemożliwiające wybór kierunku jazdy (przejazd drogowy)
  • Węzeł - krzyżowanie się lub połączenie dróg w różnych poziomach zapewniające pełną lub częściową możliwość wyboru kierunku jazdy
  • Przejazd - krzyżowanie się drogi z inną drogą, nie umożliwiające wyboru kierunku jazdy, lub z linią kolejową; przejazdy dla dróg klasy A i S mogą być tylko różnopoziomowe
  • Zjazd - połączenie drogi publicznej z nieruchomością położoną przy drodze, stanowiące bezpośrednie miejsce dostępu do drogi publicznej w rozumieniu przepisów o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym
  • Przejście dla pieszych - miejsce przekraczania drogi przez pieszych, oznaczone odpowiednimi znakami drogowymi
  • Obiekt mostowy - most, wiadukt, estakada, tunel, kładka dla pieszych, przejście podziemne, przepust
  • Most - budowla lub obiekt inżynierski służący do przeprowadzenia ciągu komunikacyjnego ponad przeszkodą wodną
  • Wiadukt - budowla lub obiekt inżynierski służący do przeprowadzenia ciągu komunikacyjnego ponad przeszkodą lądową
  • Estakada - budowla lub obiekt inżynierski, którego głównym celem jest podniesienie niwelety ciągu komunikacyjnego ponad istniejący teren
  • Tunel - budowla lub obiekt inżynierski, której celem jest prowadzenie ciągu komunikacyjnego pod lub przez przeszkodę
  • Przepust - niewielkich rozmiarów obiekt mostowy służący do przeprowadzenia cieku wodnego przez korpus nasypu bez przerywania jego ciągłości
  • Miejsce obsługi podróżnych (MOP) - wydzielony w pasie drogowym - poza koroną drogi - teren, wyposażony w miejsca postojowe dla pojazdów oraz urządzenia dla zaspokajania potrzeb podróżnych
  • Stacja poboru opłat (SPO) lub punkt poboru opłat (PPO) - specjalnie urządzone miejsce na drodze lub węźle służące do pobierania opłat za przejazd
  • Budowa drogi - wykonanie nowego połączenia drogowego między określonymi miejscami w terenie
  • Przebudowa drogi - wykonanie robót, w wyniku których następuje podwyższenie parametrów technicznych i eksploatacyjnych drogi
  • Remont drogi - wykonywanie robót przywracających pierwotny stan drogi, także przy użyciu wyrobów budowlanych innych niż użyte w stanie pierwotnym
  • Utrzymanie drogi - wykonywanie robót konserwacyjnych, porządkowych i innych zmierzających do zwiększenia bezpieczeństwa i wygody ruchu, w tym także odśnieżanie i zwalczanie śliskości zimowej
  • Ochrona drogi - działania mające na celu niedopuszczenie do przedwczesnego zniszczenia drogi, obniżenia klasy drogi, ograniczenia jej funkcji, niewłaściwego jej użytkowania oraz pogorszenia warunków bezpieczeństwa ruchu
  • Zieleń przydrożna - roślinność umieszczoną w pasie drogowym, mającą na celu w szczególności ochronę użytkowników drogi przed oślepianiem przez pojazdy nadjeżdżające z kierunku przeciwnego, ochronę drogi przed zawiewaniem i zaśnieżaniem, ochronę przyległego terenu przed nadmiernym hałasem, zanieczyszczeniem powietrza, wody i gleby





III. Węzły drogowe
Węzeł drogowy jest konstrukcją inżynierską, która umożliwia bezkolizyjne przecięcie lub rozwidlenie dwu lub więcej dróg kołowych wraz z zapewnieniem możliwości połączeń między nimi za pomocą łącznic.
Różnica pomiędzy węzłem drogowym, a skrzyżowaniem polega na tym, że skrzyżowanie łączy drogi w jednym poziomie, zaś w węźle występują wielopoziomowe połączenia lub przecięcia dróg.

Rozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 2 marca 1999 (Dz. U. z 1999 r. Nr 43, poz. 430) — w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać drogi publiczne i ich usytuowanie dzieli węzły drogowe na trzy grupy:
  • Węzły bezkolizyjne typu WA - na których nie występuje przecinanie torów jazdy, a relacje skrętne są realizowane tylko jako manewry wyłączania, włączania i przeplatania się potoków ruchu.

    Schematy węzłów grupy WA:

    Koniczynka jest najczęściej spotykaną formą węzła drogowego. Ma tę zaletę, że trzeba zbudować tylko jeden wiadukt drogowy. Umozliwia też bezkolizyjne zawrócenie na trasie bez zjeżdżania na inną drogę. Koniczynka zajmuje stosunkowo niewiele miejsca w terenie. Wadą koniczynki jest fakt krzyżowania się dwóch potoków pojazdów zjeżdzających i wjeżdżających na łuk 3/4.
    Krzyż maltański potrzebuje jeszcze mniej miejsca niż koniczynka. Jego wielką zaletą jest możliwość utrzymywania większych prędkości z powodu braku łącznic prowadzonych po łuku 3/4. W centrum węzła niezbędna jest jednak skomplikowana konstrukcja wiaduktów, mająca przynajmniej 4 poziomy, na których odbywa się ruch pojazdów. Różnica poziomów tego wezła może dochodzić nawet dp 30 metrów.
    Turbina jest węzłem drogowym, na którym podobnie jak w przypadku krzyża maltańskiego, można utrzymywać duże prędkości. W tym jednak przypadku nie ma potrzeby budowy tak wysokiej konstrukcji estakad. Do budowy takiego węzła potrzeba trochę więcej miejsca niż w przypadku koniczynki. Wadą turbiny jest konieczność budowy aż 8 wiaduktów prowadzących łącznice nad drogami głównymi oraz innymi łącznicami.
    Wiatrak jest węzłem drogowym posiadającym wiadukty dla wszystkich łącznic prowadzących w lewo od pierwotnego kierunku jazdy. Za wiaduktem droga jest tak poprowadzona, aby te łącznice skończyły się przed głównym skrzyżowaniem dróg. Wadą tego typu węzła jest to, że łącznice muszą posiadać mniejsze promienie łuków, więc trzeba wprowadzić na nich ograniczenia prędkości.
    Trąbka to najczęściej spotykane całkowicie bezkolizyjne połączenie dwóch dróg. Wymagany jest jeden dwukierunkowy wiadukt oraz tylko w jednym z przypadków zmiany drogi konieczne jest ograniczenie prędkości. W zależności od sytuacji rozjazdy mogą być skierowane w dwie różne strony. Najczęściej jest tak zaprojektowana, aby z jazdy po łuku 3/4 koła korzystało możliwie najmniej pojazdów.


  • Węzły częściowo bezkolizyjne typu WB - na których występuje przecinanie torów jazdy niektórych relacji na jednej z dróg; w ramach węzła funkcjonuje wówczas na tej drodze skrzyżowanie lub ich zespół, jednak relacje o dominujących natężeniach są prowadzone bezkolizyjnie.

    Przykłady węzłów typu WB:

    Półkoniczyna występuje w miejscach, gdzie planowana jest rozbudowa kończącej się na węźle drogi. Dzięki takiej konstrukcji węzła jego przebudowa (dokończenie koniczynki) nie jest kosztowne i nie wymaga zamykania czynnych już przejazdów.
    Karo może występować w kilku różnych odmianach. Najczęściej spotykane rozwiązanie, to kolizyjne rondo na drodze niższej kategorii. Węzeł tego typu umożliwia wygodne włączenie się do ruchu i zjazd z drogi bezkolizyjnej (trasa ekspresowa, autostrada) na drogę kolizyjną (GP, G, itp.).


  • Węzeł kolizyjny typu WC - na którym tylko jezdnie dróg krzyżują się w różnych poziomach, natomiast relacje skrętne na obu drogach odbywają się na skrzyżowaniach.

    Schemat przykładowego węzła grupy C:

    Węzły grupy C wykorzystuje się przy połaczeniach dróg niższych kategorii.
W rzeczywistości większość węzłów drogowych ma formy mieszane. Bywa też tak, że do węzła początkowo zbudowanego jako koniczynka dobudowuje się niektóre łącznice (takie jak w przypadku krzyża maltańskiego) dla zwiększenia komfortu jazdy i przepustowości skrzyżowania dróg w kierunkach najbardziej obciążonych. Zalecane jest stosowanie takich rozwiązań węzłów, aby pasma włączania i wyłączania były po prawej stronie jezdni autostrad i dróg ekspresowych.
Zbyt mały promień łącznicy wpływa na dużą różnicę prędkości na drodze głównej i łącznicy, co powoduje konieczność gwałtownego hamowania i rozpędzania pojazdu. Przy prędkości projektowej na autostradzie 120 km/h zalecane jest stosowanie prędkości projektowej na łącznicach 80 km/h (dopuszczalne 50 km/h).
Promienie łuków na łącznicach mają zwykle warości od 80 do 300 metrów. Oczywiście im większy promień łuku, tym jazda na węźle jest bardziej komfortowa z powodu mniejszej różnicy prędkości na drodze i łącznicy.
Na łącznicy najczęściej stosuje się dużą przechyłkę jezdni - pochylenia podłużne nie powinny być jednak większe, niż 5% (wyjątkowo 7%). W przypadku dużego natężenia ciężkich pojazdów zaleca się pochylenia podłużne do 4%. Wymaga to nieraz znacznego wydłużenia łącznicy.

Zakres stosowania typów węzłów, w zależności od krzyżowania się poszczególnych klas dróg, określono w tabeli:

Klasa drogi A S GP G
A WA WA WA, WB (WB)
S WA WA, WB WB, WC WB, WC
GP WA, WB WB, WC WC, WC (WB, WC)
G (WB) WB, WC (WB, WC) (WB, WC)

(...) - Rozwiązanie dopuszczalne w uzasadnionych wypadkach.






IV. Minimalne odległości obiektów budowlanych od dróg publicznych
Według art. 43 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych
(Dz.U. z 1985 r. Nr 14, poz. 60)

Rodzaj drogi Na terenie zabudowy miast i wsi Poza terenem zabudowy
1. Autostrada 30 m 50 m
2. Droga ekspresowa 20 m 40 m
3.
Droga ogólnodostępna
a) krajowa
b) wojewódzka
c) gminna, lokalna miejska i zakładowa
 
10 m
8 m
6 m
 
25 m
20 m
15 m